Het glutenvrij dieet is een eetpatroon waarbij gluten volledig worden vermeden. Gluten is een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge, gerst en spelt. Voor mensen met coeliakie is dit dieet medisch noodzakelijk: zelfs een kleine hoeveelheid gluten kan de dunne darm beschadigen en ernstige gezondheidsklachten veroorzaken. Het dieet wordt ook gevolgd door mensen met niet-coeliakie glutengevoeligheid. In de afgelopen jaren is glutenvrij eten populair geworden als leefstijlkeuze, hoewel daar geen medische noodzaak voor is.
Wat eet je wel?
- Rijst, mais, aardappelen en zoete aardappelen
- Glutenvrije granen: quinoa, boekweit, amaranth, teff, gierst
- Vlees, vis, eieren en zuivel (onbewerkt)
- Groenten en fruit
- Peulvruchten, noten en zaden
- Glutenvrije brood-, pasta- en meelproducten
Wat vermijd je?
- Tarwe (inclusief spelt, kamut, einkorn)
- Rogge en gerst
- Producten die deze granen bevatten: regulier brood, pasta, koekjes, crackers
- Bier (tenzij glutenvrij)
- Sojasaus (tenzij glutenvrij/tamari)
- Veel bewerkte voedingsmiddelen (verborgen gluten)
- Kruisbesmetting via gedeelde keukenapparatuur
Voordelen
- Medisch noodzakelijk en levensreddend bij coeliakie
- Leidt tot volledig darmherstel bij coeliakie als het strikt gevolgd wordt
- Steeds meer glutenvrije producten beschikbaar
- Veel natuurlijk glutenvrije voedingsmiddelen
- Kan klachten verminderen bij niet-coeliakie glutengevoeligheid
Nadelen
- Glutenvrije producten zijn vaak duurder
- Risico op tekorten aan vezels, B-vitaminen, ijzer en calcium
- Veel glutenvrije vervangers zijn minder voedzaam (meer suiker, vet, minder vezels)
- Kruisbesmetting is een constant risico
- Uit eten gaan en sociaal eten is uitdagend
- Onnodig volgen zonder diagnose kan leiden tot onnodige restricties
- Verborgen gluten in bewerkte producten vereist constante waakzaamheid
Wetenschappelijke onderbouwing
Voor coeliakie is het glutenvrij dieet de enige bewezen behandeling en is de wetenschappelijke onderbouwing onbetwist (Green & Cellier, 2007). Bij niet-coeliakie glutengevoeligheid is het bewijs minder eenduidig; sommige studies suggereren dat FODMAP's in tarwe de werkelijke boosdoener zijn, niet gluten (Biesiekierski et al., 2013). Voor gezonde mensen zonder glutengevoeligheid is er geen wetenschappelijk bewijs dat een glutenvrij dieet gezondheidsvoordelen biedt.
Bekende boeken
Grain Brain
Wheat Belly
Coeliakie: hoe herken je het, hoe leef je ermee?
Bronnen
- Glutenvrijemarkt.com
- Nederlandse Coeliakie Vereniging
- Green, P.H. & Cellier, C. (2007). Celiac disease. New England Journal of Medicine, 357(17), 1731-1743.
- Biesiekierski, J.R. et al. (2013). No effects of gluten in patients with self-reported non-celiac gluten sensitivity. Gastroenterology, 145(2), 320-328.